چه کسی بنزین را گران کرد؟!!

به نظر نویسنده : بهترین حالت این است که مسئول صبح جمعه از خواب بیدار بشود و قیمت بنزین را ببیند!!! بیاید موضوع قیمت را به صورت زیربنایی بررسی کنیم نه برای بنزین بلکه برای تمامی محصولات و بازار ! واقعا چه کسی صلاحیت تغییر قیمت ها را دارد؟

پارادوکس قیمت: بنزین ارزان‌تر از آب معدنی

در بحث‌های روزمره اقتصادی، مقایسه قیمت بنزین با سایر کالاها همیشه داغ است. افزایش قیمت بنزین بر قیمت سایر کالاها نیز تاثیر می گذاره ولی چطور این قیمت ها همه بهم گره خورده است؟ واقعیت این است که در حال حاضر، قیمت یک لیتر بنزین (۵ هزار تومان) به‌مراتب کمتر از یک لیتر آب معدنی است که در بازار با قیمتی نزدیک به ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

برخی معتقدند باید بنزین را با آب لوله‌کشی مقایسه کرد، اما نکته اساسی اینجاست که بنزین برخلاف آب، لوله‌کشی نشده است. هزینه‌های حمل‌ونقل، جایگاه‌داری و لجستیک به قیمت نهایی بنزین اضافه می‌شود؛ با این حال، مبلغ فعلی حتی هزینه‌های حمل‌ونقل آن را هم پوشش نمی‌دهد. در کشورهای همسایه و خارجی، قیمت بنزین با نرخ ارز ما بیش از ۸۰ یا ۹۰ هزار تومان است، اما سوال اصلی اینجاست که:

چرا این الگوی رفتار قیمتی در جامعه از جمله قیمت بنزین  همچنان ادامه دار است؟

قیمت‌گذاری دستوری؛ دست‌کاری در نمایشگر اقتصاد

مشکل اصلی اقتصاد ما صرفاً «بالا بودن قیمت‌ها» نیست، بلکه «قیمت‌گذاری دستوری» در اکوسیستم اقتصادی است.

  دکتر اله مراد سیف استاد تمام و هیات علمی دانشگاه، از اساتید باسابقه اقتصاد، در وب سایت شخصی خودشون  مطرح کرده‌اند، قیمت نتیجه مجموعه‌ای از فرایندهاست. برداشت خودم را از مطلب ایشان اینگونه می نویسم:

" قیمت در اقتصاد مانند نمایشگر آمپر یا کیلومترشمار ماشین است.ما نمی‌توانیم با دست، عقربه سرعت‌سنج را پایین بیاوریم و انتظار داشته باشیم سرعت ماشین کم شود. برای پایین آوردن عدد کیلومترشمار،باید سرعت ماشین را کم کرد، دنده را تغییر داد و کمتر گاز داد.در اقتصاد ایران، ما به جای اصلاح فرایندهای تولید و سرعت تورم، صرفاً به نمایشگر (قیمت) چسبیده‌ایم و می‌خواهیم آن را به‌صورت دستی کنترل کنیم."

باید بگویم تاثیر بانک ها، وام ها، خلق پول و .... و سایر عوامل تورم  همه و همه را قبول دارم ولی باز می گویم مشکل اساسی تر از این هاست البته موضوع بحث من بنیادی و اساسی است و به هیچ عنوان طرفدار این نیستم که یکباره قیمت ها رها شوند، چرا که فشار اصلی در این صورت نیز بر مردم تحمیل خواهد شد، همچنین تا مشکل اصلی حل نشود معضل وجود دارد، کنترل دستوری قیمت ها و پایین نگهداشتن اون به صورت کپسولی جهت جراحی و رفع مشکل اساسی مورد تایید است، به شرطی که حرکت در راستای حل مشکل باشه و سیستم در ریل های دقیق و درست قرار بگیرد که بتوان عملیات رها سازی قیمت ها را به آرامی انجام داد.

در اقتصاد و تولید نیز ما به این همبستگی نیاز داریم. اگر قرار باشد بخش‌های مختلف تولید بدون انسجام عمل کنند، رشد محقق نمی‌شود. قانون توتوپیوتی در گیاهان باعث ایجاد همبستگی و کنترل متقابل می‌شود تا یک موجود واحد رشد کند. در حوزه تولید نیز مردم و دولت باید منسجم شوند تا یک کل واحد را بسازند.

راهکار چیست؟ تمرکز بر زنجیره تأمین

تورم و قیمت‌های بالا فشار زیادی بر مردم وارد کرده است، اما این وضعیت نتیجه تصمیمات اشتباه در اکوسیستم اقتصادی است. راهکار خروج از این وضعیت، نه در کنترل دستوری قیمت، بلکه در اصلاح زنجیره تأمین نهفته است.

اگر مسیرهای تولید هموار شود، موانع حذف گردند و مسیرهای فروش، صادرات و توزیع اصلاح شوند، مشکل اقتصادی کشور به‌راحتی قابل حل خواهد بود. ایران کشوری غنی از نظر معادن و سرمایه‌های طبیعی است و ما بیش از آنکه به خارج وابسته باشیم، پتانسیل‌های داخلی بی‌نظیری داریم.

نتیجه‌گیری: لزوم تغییر در مدل مدیریتی

وضعیت فعلی اقتصاد و رشد مرکب قیمت‌ها که تا کنون اتفاق افتاده است و در حال حاضر هم طبق روال قبل در حال رشد است نشان‌دهنده یک فرمول قدیمی و اشتباه است که دهه‌هاست تکرار می‌شود. این الگو در زمان دولت های به اصطلاح چپ و راست ، اصلاح طلب یا اصول گرا همه و همه اتفاق افتاده است، این موضوع قابل تامل است، آیا نمی توانیم نتیجه بگیریم که مشکلات اقتصادی ریشه در چیزی دیگری دارد و ما درمان را در مسیری اشتباه  پیگیری می کنیم؟ من کاری به قیمت بنزین ندارم یا حتی آب معدنی طبیعی است این موضوع برای مردم شریف ایران اهمیت داشته باشد چرا که واقعا بر سفره ما که ماهم جزئی از این ملت هستیم تاثیر دارد، این تورم مرکب و بی ثباتی قیمت ها و ... برای همه ما درد آور و سخت است. ولی از نظر مدیریتی به نظرم مسئله اصلی و اساسی و درمان جای دیگری است ریشه ها در جایی بدور از دید هستند ریشه ها مشکل دارند، نمی دانم چرا دولت توان و انرژی خود را در مدیریت شاخ و برگ قرار به کار می برد جایی که درمان غیر اصولی و طبق الگوهای قبلی که نتیجه بخش نبوده و نخواهد بود. در حالت خوشبینانه این اقدامات غیر کارشناسی است. برای تغییر این مسیر، نیاز به نظارت دقیق بر مدیریت‌های کلان و ایجاد تعامل بین مردم و دولت داریم. کلید حل این قفل در دستان مدیریت زنجیره تأمین است و با تمرکز بر تولید واقعی، قیمت‌ها به‌صورت خودکار و سیستمی اصلاح خواهند شد، نه با دستور و فشار.

سوالات متداول

References

1. یادداشت‌های اقتصادی در حوزه قیمت و فرایندهای اکوسیستم — دکتر سیف (استاد اقتصاد)